پاکسازی به سبک شی یا مبارزه با فساد؟ | پرونده جنجالی عالی رتبه‌ترین ژنرال ارتش چین که جاسوس آمریکا از آب درآمد

رویداد۲۴ | وال استریت ژورنال در گزارشی از یک جاسه توجیهی سطح بالا در دادگاه های چین پرده برداشته که در آن به اتهامات عالی‌رتبه‌ترین ژنرال چین رسیدگی شده است. بر اساس این گزارش این ژنرال متهم شده است که اطلاعات مربوط به برنامه تسلیحات هسته‌ای این کشور را به ایالات متحده منتقل کرده و در ازای برخی اقدامات رسمی، از جمله ارتقای یک افسر به مقام وزارت دفاع چین، رشوه‌های کلان دریافت کرده است.

بیانیه حزب کمونیست چین و افشاگری وال استریت ژورنال

این جلسه توجیهی که صبح شنبه با حضور برخی از بالاترین فرماندهان ارتش چین برگزار شده، اندکی پیش از آن انجام گرفته ه وزارت دفاع چین به‌طور ناگهانی اعلام کرد تحقیقاتی درباره «ژنرال ژانگ یو‌شیا» آغاز شده است؛ فردی که زمانی یکی از مورد اعتمادترین متحدان نظامی شی جین‌پینگ، رهبر چین، محسوب می‌شد. بیانیه وزارت دفاع جزئیات اندکی ارائه داده و تنها به «نقض‌های شدید انضباط حزبی و قوانین دولتی» اشاره کرده است.

به گفته منابع مطلع از این جلسه توجیهی—که تاکنون گزارشی از آن توسط مقامات چینی منتشر نشده—ژانگ تحت تحقیقات مرتبط با تشکیل «محفل‌های سیاسی» قرار دارد؛ اصطلاحی که در ادبیات حزب کمونیست چین به تلاش برای ایجاد شبکه‌های نفوذ شخصی و تضعیف وحدت حزب اشاره دارد. او همچنین به سوءاستفاده از اختیاراتش در کمیسیون مرکزی نظامی، عالی‌ترین نهاد تصمیم‌گیری نظامی حزب کمونیست، متهم شده است.

مقام‌های چینی همچنین در حال بررسی نقش ژانگ در نظارت بر یک نهاد قدرتمند مسئول تحقیق، توسعه و تأمین تجهیزات نظامی هستند. منابع آگاه به وال استریت ژورنال گفتند ژانگ متهم شده که در این سیستم عظیم و پرهزینه تدارکات نظامی، در ازای ارتقای شغلی افسران، مبالغ هنگفتی پول دریافت کرده است.

اتهام عالی رتبه ترین ژنرال چین؛ جاسوسی هسته‌ای برای آمریکا

اما تکان‌دهنده‌ترین اتهامی که در جلسه محرمانه مطرح شده، اتهام افشای داده‌های فنی حساس مربوط به تسلیحات هسته‌ای چین به ایالات متحده بوده است.

به گفته منابع، بخشی از شواهد علیه ژانگ از سوی گو جون، مدیرعامل سابق شرکت ملی هسته‌ای چین، ارائه شده است؛ شرکتی دولتی که بر تمام برنامه‌های هسته‌ای غیرنظامی و نظامی چین نظارت دارد. پکن هفته گذشته اعلام کرد که تحقیقاتی درباره گو جون به اتهام «نقض‌های شدید انضباط حزبی و قوانین دولتی» آغاز کرده است.

در جلسه شنبه اعلام شد که تحقیقات درباره گو جون، ژانگ را به یک رخنه امنیتی در بخش هسته‌ای چین مرتبط کرده است، هرچند جزئیاتی از این رخنه ارائه نشد.

لیو پنگ‌یوی، سخنگوی سفارت چین در واشنگتن، در بیانیه‌ای به وال‌استریت ژورنال گفت تصمیم حزب برای تحقیق درباره ژانگ نشان می‌دهد که رهبری چین رویکرد «تحمل صفر‌» در مبارزه با فساد دارد.

پاکسازی حزب یا اتهام واقعی؟

ترکیب کمیسیون مرکزی نظامی چین که نشان می‌دهد ژانگ یو‌شیا نفر دوم این کمیسیون بوده

کسانی که هنوز در سمت خود باقی مانده‌اند:

• شی جین‌پینگ – رئیس کمیسیون مرکزی نظامی

• هه ویدونگ – نایب‌رئیس

• ژانگ شنگ‌مین – عضو، دبیر کمیسیون بازرسی انضباطی

کسانی که برکنار شده‌اند:

• ژانگ یو‌شیا – نایب‌رئیس

• لی شانگ‌فو – عضو، وزیر دفاع

• لیو ژن‌لی – عضو، رئیس ستاد مشترک

• میائو هوا – عضو، رئیس اداره امور سیاسی

برخی تحلیلگران می‌گویند این جدیدترین موج پاکسازی شی جین‌پینگ در نیروهای مسلح از زمان دوران مائو تسه‌تونگ است.

ژانگ، مانند شی، از «شاهزاده‌زادگان» حزب کمونیست محسوب می‌شود؛ اصطلاحی برای فرزندان انقلابیون و مقام‌های بلندپایه نسل نخست. پدر ژانگ در جنگ داخلی چین در کنار پدر شی جنگیده بود و هر دو بعدها به مناصب عالی رسیدند.

کریستوفر جانسون، رئیس شرکت مشاوره ریسک سیاسی China Strategies Group، به وال استریت ژورنال می گوید: «این اقدام در تاریخ ارتش چین بی‌سابقه است و نشان‌دهنده نابودی کامل فرماندهی عالی ارتش است.»

در جلسه توجیهی همچنین گفته شده که سقوط ژانگ با پرونده ارتقای شغلی لی شانگ‌فو، وزیر دفاع سابق چین، مرتبط بوده است. در پرونده گفته شده که ژانگ در ازای دریافت رشوه‌های کلان به ارتقای لی کمک کرده است.

لی در سال ۲۰۲۳ از انظار عمومی ناپدید شد و بعداً از سمت وزیر دفاع برکنار شد. حزب کمونیست سال بعد او را به دلیل فساد از حزب اخراج کرد.

ظاهرا شی جین‌پینگ دستور داده است کارگروهی ویژه دوران فرماندهی ژانگ بر منطقه نظامی شنیانگ (۲۰۰۷ تا ۲۰۱۲) را بررسی کند. این تیم اکنون در شهر شنیانگ مستقر شده و در هتل‌های محلی اقامت دارد، نه در پایگاه‌های نظامی؛ جایی که ژانگ از شبکه حمایتی برخوردار بود.

مقام‌ها همچنین تلفن‌های همراه افسرانی را که همراه با ژانگ و ژنرال لیو ژن‌لی (رئیس ستاد مشترک ارتش) ارتقا یافته‌اند، ضبط کرده‌اند. هزاران افسر مرتبط با این دو نفر اکنون به اهداف بالقوه تحقیقات تبدیل شده‌اند.

جانسون می گوید: «اینکه حتی یکی از دوستان شخص شی هدف قرار گرفته، نشان می‌دهد دیگر هیچ خط قرمزی در مبارزه ضدفساد او وجود ندارد.»

او افزود که شی در سال‌های نخست تلاش می‌کرد از برکناری گسترده فرماندهان عالی‌رتبه فعال اجتناب کند، اما بعدها دریافت که چنین چیزی ممکن نیست و این اقدام نقطه پایانی آن روند است.

تحلیلگران می‌گویند به دلیل ماهیت غیرشفاف نظام سیاسی چین، تعیین انگیزه دقیق شی برای کنار گذاشتن یک متحد دیرینه دشوار است و توضیحات ارائه‌شده در جلسات داخلی لزوماً بازتاب‌دهنده کل واقعیت نیست.

با این حال، سرمقاله‌ای در روزنامه ارتش آزادی‌بخش خلق (PLA Daily) نشان داد که عوامل سیاسی در پرونده ژانگ اهمیت ویژه‌ای دارد. این روزنامه او را متهم کرد که «به‌شدت بنیان نهادی اقتدار رئیس کمیسیون مرکزی نظامی را لگدمال و تضعیف کرده است.»

لایل موریس، پژوهشگر ارشد مؤسسه سیاست‌گذاری انجمن آسیا، به وال استریت ژورنال گفته: این موضوع نشان می‌دهد که ژانگ «قدرتی بیش از حد و خارج از کنترل شی» داشته است.

به گفته او، تأکید حزب بر اقتدار مطلق شی بر ارتش نشان می‌دهد که این برکناری نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه تثبیت قدرت است.

پاکسازی حزب و تضعیف ارتش 

با قطع سر فرماندهی، شی در حال ارسال این پیام است که فساد گسترده، شبکه‌های حامی‌پروری و افشای اسرار دولتی تهدیدی وجودی برای هدف او در بازپس‌گیری تایوان محسوب می‌شود.

با این حال، برخی تحلیلگران می‌گویند خالی شدن رده‌های بالای فرماندهی احتمالاً توان عملیاتی ارتش را کاهش می‌دهد و ممکن است در کوتاه‌مدت خطر حمله به تایوان را کاهش دهد، چرا که پکن به سمت رویکردی حساب‌شده‌تر حرکت می‌کند.

به نظر می‌رسد چین در پی دستیابی به توافقی با رئیس‌جمهور ترامپ درباره تایوان است، همزمان با آماده شدن دو ابرقدرت برای مذاکرات حساس درباره تجارت و امنیت. هرگونه تردید ترامپ در حمایت از تایوان می‌تواند اعتماد تایپه به اراده آمریکا را متزلزل کند.

از تابستان ۲۰۲۳ تاکنون، حزب کمونیست ده‌ها فرمانده ارشد در ارتش، نیروی هوایی، نیروی دریایی، یگان موشکی و پلیس شبه‌نظامی چین را برکنار یا تحت تحقیق قرار داده است.

کمیسیون مرکزی نظامی در آغاز دوره فعلی خود در سال ۲۰۲۲ شش عضو نظامی حرفه‌ای داشت. اکنون تنها یک افسر فعال با لباس نظامی در آن باقی مانده است: ژنرال ژانگ شنگ‌مین که بیشتر دوران حرفه‌ای خود را به‌عنوان افسر سیاسی و بازرس انضباطی گذرانده است.

ام. تیلور فریول، مدیر برنامه مطالعات امنیتی MIT، به وال استریت گفته: «با توجه به اندازه و پیچیدگی ارتش چین، این خلأ در رأس فرماندهی قابل دوام نیست و به‌طور قطع بر آمادگی ارتش برای اجرای عملیات‌های بزرگ و پیچیده در کوتاه‌مدت و میان‌مدت تأثیر خواهد گذاشت.»